۸ دقیقه مطالعه۱ بازدید
موقع دوییدن نفس کم می‌آورید؟ اشکال از شما نیست!
زود به نفس‌نفس افتادن لزوماً نشانه ناتوانی شما نیست. گاهی برداشت ما از دویدن آرام و انتظارمان از خودمان، تجربه دویدن را سخت‌تر می‌کند.
نویسنده: مهرداد رجبی
هنوز به انتهای مسیر نرسیده‌اید که به دنبال بهانه‌ای برای ایستادن می‌گردید. بند کفشتان شل نشده، تماس مهمی هم ندارید، اما بدتان نمی‌آید لحظه‌ای کنار بکشید و وانمود کنید مشغول کاری هستید. پاهایتان هنوز توان دارند؛ نفس‌هایتان هستند که ادامه دادن را سخت کرده‌اند. وقتی بالاخره قدم می‌زنید، بیشتر از خستگی، از خودتان دلخور می‌شوید.
با خودتان می‌گویید: «من که تند نمی‌دویدم. چرا همین مقدار هم برایم سخت بود؟» شاید هم نتیجه بگیرید که آمادگی‌تان از چیزی که فکر می‌کردید کمتر است یا اصلاً دویدن ورزش شما نیست.
اما میان «این دویدن برای من سخت بود» و «من به درد دویدن نمی‌خورم» فاصله زیادی وجود دارد. نفس کم آوردن، به‌تنهایی، درباره اراده یا استعداد شما حکم صادر نمی‌کند. حتی لزوماً از ضعیف بودن ریه‌هایتان خبر نمی‌دهد. گاهی فقط نشان می‌دهد چیزی که شما دویدن آرام حساب می‌کنید، برای شرایط فعلی بدنتان چندان آرام نیست.
پس «اشکال از شما نیست» به این معنی نیست که هر تنگی نفسی بی‌اهمیت است. به این معنی است که پیش از سرزنش خودتان، می‌شود برداشت دیگری از این تجربه داشت؛ برداشتی که دویدن را از یک امتحان همیشگی به مسیری قابل‌ادامه تبدیل می‌کند.
سخت بودن، نشانه درست بودن نیست؛ چرا فکر می‌کنیم دویدن باید نفس‌گیر باشد؟
برای خیلی از ما، خاطره دویدن با عجله همراه است. دویدن برای رسیدن به اتوبوس، زنگ ورزش مدرسه یا تلاش برای جا نماندن از یک جمع را به یاد می‌آوریم. در این تصویر، دویدن یعنی فشار آوردن تا جایی که دیگر نتوانیم ادامه بدهیم. طبیعی است که وقتی برای ورزش شروع می‌کنیم، همان احساس آشنا را دنبال کنیم.
ممکن است اولین تجربه‌ها هم همین تصور را تقویت کنند. دویدن سخت می‌شود، نفس‌ها به هم می‌ریزند و شما فکر می‌کنید این همان چیزی است که باید اتفاق بیفتد. بعدها، وقتی امکان راحت‌تر دویدن هم پیدا می‌شود، شاید باز ناخودآگاه فشار را بالا ببرید؛ چون دویدنی که در آن کاملاً از نفس نیفتاده‌اید، به نظرتان تمرین حساب نمی‌شود.
اما هر بار دویدن قرار نیست آزمون آمادگی باشد. لازم نیست پایان هر مسیر، آخرین توانتان را هم خرج کرده باشید تا آن تجربه ارزش پیدا کند. سخت بودن می‌تواند بخشی از بعضی تمرین‌ها باشد، اما معیار همیشگیِ درست بودن نیست.
سوزان پل، مربی دویدن و فیزیولوژیست ورزش، در مطلبی درباره زود نفس کم آوردن هنگام دویدن به همین ارتباط میان فشار دویدن و نفس‌های سنگین اشاره می‌کند. برای کسی که تازه شروع کرده یا پس از وقفه برگشته، تقاضای دویدن ممکن است بیشتر از چیزی باشد که انتظار داشته است. فهم همین نکته، گاهی از جست‌وجوی یک ترفند تازه برای نفس کشیدن مفیدتر است.
آرام روی ساعت، سخت برای شما؛ سرعت چه چیزی را پنهان می‌کند؟
شاید عدد سرعتتان را دیده باشید و با تعجب فکر کرده باشید که با این سرعت نباید نفس کم بیاورید. شاید هم کسی کنار شما بدون زحمت صحبت کند و همین موضوع باعث شود فشار خودتان را باور نکنید. اما ساعت فقط سرعت حرکت را نشان می‌دهد؛ تمام تجربه بدن شما را نشان نمی‌دهد.
کسی که مدت‌ها دویده، با همان سرعتی حرکت می‌کند که شما حرکت می‌کنید، اما الزاماً همان تلاش را انجام نمی‌دهد. سابقه تمرین او با شما فرق دارد و انتظارش از بدنش نیز از تجربه دیگری می‌آید. آنچه برای او سبک است، ممکن است برای شما بخش قابل‌توجهی از توان فعلی‌تان را درگیر کند.
این تفاوت به معنی عقب بودن شما نیست. شما قرار نیست در شروع مسیر، حاصل ماه‌ها یا سال‌های تمرین دیگری را تکرار کنید. حتی لازم نیست یک عدد مشخص را مرز میان «دویدن واقعی» و «خیلی آهسته بودن» بدانید.
گاهی فشار اضافه از همین مرزهای ذهنی می‌آید. تصمیم می‌گیرید از یک سرعت خاص کمتر نروید، چون فکر می‌کنید پایین‌تر از آن خجالت‌آور است. در نتیجه، به جای اینکه عدد به شناخت دویدن شما کمک کند، دویدن شما به تلاشی برای راضی کردن عدد تبدیل می‌شود.
نفس‌های سنگین در چنین موقعیتی می‌توانند اطلاعاتی درباره فشار آن دویدن بدهند. لازم نیست آن‌ها را سندی علیه خودتان بدانید یا چون عدد ساعت ظاهراً پایین است، نادیده‌شان بگیرید.
شروع هر بار مسابقه نیست؛ چرا زودتر از انتظار به تقلا می‌افتیم؟
اول مسیر معمولاً پر از انگیزه است. هنوز خسته نشده‌اید، موسیقی انرژی می‌دهد و حرکت کردن حس خوبی دارد. ممکن است بدون اینکه متوجه شوید، با شتابی شروع کنید که ادامه دادنش دیگر چندان خوشایند نباشد. کمی بعد، برای حفظ همان سرعت اولیه، به تلاش بیشتری نیاز پیدا می‌کنید.
از بیرون، فقط می‌بینید که خیلی زود به نفس‌نفس افتاده‌اید. از درون، احساس می‌کنید بدن ناامیدتان کرده است. اما بخشی از ماجرا ممکن است به انتظاری مربوط باشد که همان ابتدای مسیر از بدنتان داشته‌اید.
دویدن با همراه هم می‌تواند این فاصله را پنهان کند. شاید او قصد تند دویدن نداشته باشد، اما آرامِ او با آرامِ شما یکسان نباشد. اگر برای جا نماندن مدام خودتان را جمع‌وجور کنید، تجربه‌ای که قرار بود خوشایند باشد، کم‌کم به آزمون تحمل تبدیل می‌شود.
مسیر و هوا هم همیشه همان شرایط قبلی را ندارند. گرما و رطوبت می‌توانند فشار دویدن را بیشتر کنند و یک سربالایی ملایم هم ممکن است هزینه حفظ همان سرعت را بالا ببرد. بنابراین سخت‌تر شدن یک دویدن، الزاماً نشانه پسرفت شما نیست. گاهی شرایط تغییر کرده‌اند، اما انتظار شما از سرعت ثابت مانده است.
چند قدم راه‌رفتن، تمام ماجرا نیست؛ چرا از مکث کردن خجالت می‌کشیم؟
برای بعضی تازه‌کارها، سخت‌ترین بخش راه‌رفتن، خودِ راه‌رفتن نیست؛ معنایی است که به آن می‌دهند. تا وقتی می‌دوند، احساس می‌کنند در مسیر درست هستند. همین که قدم می‌زنند، انگار باید بابتش توضیح بدهند.
اما مسیر دویدن با چند قدم راه‌رفتن باطل نمی‌شود. درباره این نگاه در مطلب دویدن و راه‌رفتن هم صحبت کرده‌ایم. دونده بودن، جایزه‌ای نیست که فقط به کسانی داده شود که هیچ‌وقت قدم نمی‌زنند.
فشار دیگری هم ممکن است بعد از راه‌رفتن ایجاد شود. دوباره که شروع می‌کنید، می‌خواهید آن وقفه را جبران کنید؛ تندتر می‌روید تا ثابت کنید کم نیاورده‌اید. به این ترتیب، فرصتی که می‌توانست از فشار کم کند، به مقدمه فشار بیشتر تبدیل می‌شود.
قرار نیست درباره مناسب بودن راه‌رفتن یا شکل برنامه شما، یک نسخه همگانی صادر کنیم. نکته این است که احساس گناه، معیار خوبی برای تصمیم تمرینی نیست. لازم نیست هر بار که حرکتتان تغییر می‌کند، به خودتان بدهکار شوید.
مشکل همیشه در شیوه نفس کشیدن نیست؛ آیا دنبال جواب اشتباهی می‌گردیم؟
وقتی نفس کم می‌آورید، طبیعی است که دنبال راهی برای بهتر نفس کشیدن بگردید. شاید فکر کنید بقیه رمزی بلد هستند که شما هنوز یاد نگرفته‌اید. ممکن است هم توصیه‌های مختلفی درباره بینی، دهان یا هماهنگ کردن نفس و قدم شنیده باشید.
اما اگر فشار دویدن برای شما زیاد باشد، پیدا کردن یک الگوی تنفسی قرار نیست به‌تنهایی همه چیز را حل کند. قبل از اینکه خودتان را بابت «بلد نبودن نفس کشیدن» سرزنش کنید، جا دارد خودِ تجربه دویدن را هم ببینید.
با بیشتر شدن کار عضلات، نیاز بدن به جابه‌جایی هوا هم بیشتر می‌شود. تندتر شدن تنفس بخشی از پاسخ بدن به این تقاضاست و همیشه از اشتباه شما خبر نمی‌دهد. این توضیح قرار نیست نقش تنفس را نادیده بگیرد؛ فقط کمک می‌کند همه مسئله را به درست یا غلط نفس کشیدن تقلیل ندهیم.
شما لازم نیست هم‌زمان با تحمل فشار، نگران اجرای بی‌نقص یک نمایش تنفسی هم باشید. فهمیدن اینکه چرا آن دویدن برایتان سخت شده، از پیدا کردن یک جواب جادویی مهم‌تر است.
البته نفس‌تنگی تازه یا غیرمعمول، علائم ماندگار یا تکرارشونده، خس‌خس و مشکل تنفس در استراحت را نباید خودکار به تازه‌کار بودن نسبت داد و باید برای بررسی آن‌ها با پزشک صحبت کرد. اگر دشواری شدید تنفس، درد یا فشار قفسه سینه یا غش رخ دهد، فعالیت باید متوقف شود و کمک فوری پزشکی دریافت شود. در چنین موقعیتی، موضوع صرفاً تنظیم تمرین نیست و ارزیابی پزشکی ضرورت دارد.
اشکال از شما نیست؛ قرار است چه چیزی تغییر کند؟
شاید فعلاً بیش از هر چیز، معنایی که به نفس‌های سنگینتان می‌دهید، به تغییر نیاز داشته باشد. لازم نیست از یک تجربه سخت به این نتیجه برسید که بدن نامناسبی دارید، اراده‌تان کم است یا از همه عقب مانده‌اید. می‌شود به جای صدور حکم، پرسش دقیق‌تری مطرح کرد: «آیا چیزی که از این دویدن انتظار دارم، با شرایط فعلی من تناسب دارد؟»
این پرسش شما را از تلاش دور نمی‌کند؛ تلاش را معنادارتر می‌کند. هدف فقط تمام کردن یک مسیر به هر قیمت نیست. هدف این است که دویدن بتواند در زندگی شما بماند و هر بار، دلیلی برای دل‌زدگی یا سرزنش خودتان ایجاد نکند.
همین‌جا ارزش استمرار در دویدن روشن‌تر می‌شود. مسیری که امکان ادامه دادنش را دارید، با مجموعه‌ای از آزمون‌های فرسایشی تفاوت دارد. پیشرفت همیشه با صدای بلندتر نفس‌ها خودش را نشان نمی‌دهد؛ گاهی در رابطه آرام‌تر و مطمئن‌تری که با دویدن پیدا می‌کنید، دیده می‌شود.
نقش مربی هم از همین شناخت آغاز می‌شود. هدف شما، سابقه‌تان و تجربه‌ای که از دویدن بیان می‌کنید، کنار هم قرار می‌گیرند تا تمرین با شخص شما تناسب پیدا کند. قرار نیست برنامه دیگران یا انتظار یک عدد، جای این شناخت را بگیرد.
اگر دوست دارید دویدن از یک امتحان نفس‌گیر به بخشی ماندگار از زندگی‌تان تبدیل شود، می‌توانیم در مسیر مربیگری آنلاین همراه باشیم. شما برای دونده بودن، لازم نیست در هر بار دویدن چیزی را به کسی ثابت کنید. هنوز می‌توانید از این مسیر لذت ببرید و فرصت ادامه دادنش را به خودتان بدهید.